18 abril, 2021

Fratelli tutti: oración 5 capítulo

  


PREGARIA 
(Capítulo 5 da encíclica)

A mellor política
 
Manuel Regal Ledo

Cando, Xesús, cando,
cando seremos persoas apaixonadas a fondo
pola xente, polo pobo?

Cando deixaremos que o amor,
a solicitude, o afecto, a tenrura
—iso ao que lle damos o nome grande de Deus—
invada todo o noso actuar;
e se converta en nós en pensamento clarividente,
en estratexias eficaces
en dereitos, en xustiza, en deberes compartidos,
para que a xente, toda a xente, viva
e vida dignamente?

Cando amaremos tanto,
tan limpamente, tan libremente,
que as sombras do prestixio, do poder,
dos intereses do propio grupo, partido ou país
deixen de condicionar as mellores decisións
para o mellor futuro do noso pobo
e de todos os pobos do mundo, por pequenos e insignificantes que sexan?

Cando liberaremos o amor dos espazos curtos,
das discusións eufóricas,
das asembleas devotas,
e o levaremos no teu nome, Xesús,
no nome do teu Deus da vida,
alí onde cada día se xoga a vida da xente,
a vida das persoas e pobos máis excluídos?

Cando apreciaremos a política,
cando agradeceremos a vida de quen a practica honradamente,
cando sairemos das sancristías
para meternos na complexidade do mundo, no rebumbio da vida,
o lugar dun laicado comprometido coa causa de Deus?

Cando aprenderemos de ti, Xesús,
da túa implicación valente en defensa da xente abusada,
da teu proceder amoroso, pero non populista,
entregado e por iso mesmo tamén esixente?
Cando nos dispoñeremos a morrer coma ti,
un chisquiño polo menos,
para que todo o pobo viva?

Que o teu Espírito guíe e fortaleza os nosos pasos
neste campo tan urxente e delicado.
Grazas, Xesús.


15 abril, 2021

Tempo de Pascua: 3ª semana

 




18 de abril: Domingo 3 de Pascua

1ª lectura: Feit 3, 13-15. 17-19
Salmo: 4, 2. 4. 7. 9
2ª lectura: 1 Xn 2, 1-5a

Evanxeo: Lc 24, 35-48

Pasou que os discípulos de Xesús que volveron de Emaús contaron o que lles pasara polo camiño e como o recoñeceran no partir o pan. Estando eles comentando estas cousas, presentóuselles Xesús no medio e díxolles:

—A paz sexa convosco!

Sobresaltados e cheos de medo, coidaban contemplar un espírito. Pero el díxolles:

—¿Por que estades asustados e a que veñen esas dúbidas? Mirade para as miñas mans e para os meus pés: sonvos eu. Palpade aquí e decatádevos de que un espírito non ten carne nin ósos, como vedes que teño eu.

E, dicindo isto, mostroulles as mans e máis os pés. Pero eles, tolos de contento e sen saíren do seu asombro, non acababan de crer. Xesús preguntoulles:

—¿Tedes por aí algo que comer?

Déronlle un anaco de peixe asado. El colleuno e comeuno diante deles. Logo díxolles:

—A isto me refería eu cando, estando aínda convosco, vos dicía que conviña que se cumprise todo o que está escrito na Lei de Moisés, nos Profetas e máis nos Salmos acerca de min.

E abriu os seus entendementos para que comprendesen as Escrituras. E engadiu:

—Así esta escrito: o Mesías padecerá e resucitará de entre os mortos no terceiro día, e predicarase no seu nome a conversión e máis o perdón dos pecados a todos os pobos, empezando por Xerusalén. Vós seredes testemuñas de todo isto.

Fratelli tutti: capítulo quinto

   



CAPÍTULO QUINTO

A MELLOR POLÍTCA

Texto deste capítulo en galego:

(tradución de Nuria Núñez)


Guía para a lectura por Manuel Regal Ledo


É un dos capítulos centrais e máis importantes do libro. A razón do mesmo expona o Papa no número 154, introdutorio, cando afirma: ”Para facer posible o desenrolo dunha comunidade mundial, capaz de realizar a fraternidade a partir de pobos e nacións que vivan a amizade social, fai falla a mellor política posta ao servizo do verdadeiro ben común.” E a falarnos desa “mellor política” dedica este capítulo. A linguaxe é sinxela, como o é en toda a encíclica, foxe de tecnicismos, pero iso non lle resta precisión aos asuntos concretos que aborda.

O capítulo divídese en cinco grandes apartados. O primeiro leva por título “Populismos e liberalismos”. O Papa fai unha descrición sinxela, clara, destas dúas tendencias políticas coas que tanto nos atopamos no presente, tamén en España. Moi fermosa a noción de pobo, popular, goberno do pobo (democracia) que aquí presenta, ás que se opoñen os populismos (de dereitas ou de esquerdas) e certas maneiras de practicar o liberalismo. Importante tamén o papel positivo que poden xogar os “movementos populares”, dos que o Papa é un constante seguidor e animador.

O segundo apartado titúlase “O poder internacional”. Deféndese nel o bo servizo que podería prestar ao funcionamento mundial un poder internacional que permitise controlar os poder das nacións máis poderosas e/ou os grandes poderes financeiros. A ONU podería representar ese poder internacional, pero debería liberarse de atumes que lle impiden actuar con rapidez, xustiza e equidade. Valora tamén o importante papel subsidiario de moitas agrupacións e organizacións da sociedade civil que van facendo como poden o que a Comunidade internacional non fai.

“Unha caridade social e política”, así titula o Papa o apartado terceiro. Importante esta dimensión política do amor: non vale o amor sen acción política, pero tampouco valería a acción política sen amor. Vai describindo unha serie de características que debería ter esa “mellor política” imprescindible: política con visión ampla, con proxecto de nación a medio e longo prazo, cunha economía integrada nun proxecto político, social, cultural e popular que busque o ben común; unha política con “caridade social”, que permita avanzar cara á civilización do amor.

No apartado 4, titulado “A actividade do amor político”, o Papa abunda nas características deste amor feito política e desta política transida polo amor. Resulta clarificadora esa distinción entre o amor “elícito”, que leva a facer caridade coas persoas e pobos, e o amor “imperado”, que leva a crear institucións que faciliten a dignidade de toda a poboación. Un amor que sempre integra e reúne, e non marxina e exclúe.

Por último, o apartado 5, titulado “Máis fecundidade ca éxitos”, apunta ao núcleo dunha política pola xente, polo pobo: non as aparencias, o éxito, a maquillaxe dos medios, as eleccións inmediatas, senón as persoas reais atendidas, a tenrura, a capacidade de desatar procesos dos que mesmo outras persoas quizais recollerán os froitos.


PROPOSTA DE TRABALLO:

—Ler pouco a pouco, case meditando a lectura. Ao ler, ir botando unha ollada ao que pasa no noso entorno político nacional, e tamén ao noso propio compromiso político. Se non o temos, a bicicleta do amor da nosa vida levaría unha roda pinchada.

—Facer por seleccionar de cada capítulo aquela frase ou parágrafo que máis me chamou a atención, para o poder compartir e comentar.

08 abril, 2021

Tempo de Pascua: 2ª semana

 


11 de abril: Domingo 2 de Pascua

1ª lectura: Feit 4, 32-35
Salmo: 117, 2-4. 16ab-18. 22-24
2ª lectura: 1 Xn 5, 1-6.

Evanxeo: Xn 20, 19-31

Naquel día, o primeiro da semana, ao serán, estando pechadas as portas onde estaban os discípulos por medo dos xudeus, chegou Xesús e, poñéndose no medio, díxolles:

—Paz convosco.

Dito isto, mostroulles as mans e máis o costado. Os discípulos alegráronse, vendo o Señor. El díxolles outra vez:

—Paz convosco. Como o Pai me mando a min, tamén eu vos mando a vós.

E dito isto alentou sobre eles e díxolles:

—Recibide o Espírito Santo; a quen lles perdoedes os pecados, quedaranlles perdoados; a quen llelos reteñades, quedaranlles retidos.

Pero Tomé, un dos doce, o chamado Xemelgo, non estaba con eles cando chegou Xesús. Dicíanlle entón os outros discípulos:

—Vimos o Señor.

Pero el contestoulles:

—Como non vexa nas súas mans as furas dos cravos e non meta nelas o meu dedo; como non meta a miña man no seu costado, non crerei.

Oito días despois estaban outra vez dentro os discípulos e Tomé con eles. Chegou Xesús, estando pechadas as portas, e, poñéndose no medio, dixo:

—Paz convosco.

Despois díxolle a Tome:

—Trae aquí o teu dedo e mira as miñas mans; trae a túa man e métea no meu costado. Non sexas incrédulo, senón home de fe.

Tomé respondeulle:

—Meu Señor e meu Deus!

Xesús díxolle:

—¿Tes fe porque me viches? Benia os que creron sen veren!

Moitos outros signos fixo Xesús diante dos seus discípulos, que non se escribiron neste libro. Estes escribíronse para que creades que Xesús é o Mesías, o Fillo de Deus e, crendo, teñades vida nel.

01 abril, 2021

Tempo de Pascua: 1ª semana



PASCUA

Empezamos o tempo de Pascua, que desde a celebración da Vixilia Pascual nos vai levar durante seis semanas á solemnidade da Ascensión, logo á de Pentecoste, na que celebraremos a presenza do Espírito Santo nas nosas vidas cristiás, na vida de todas as persoas e realidades que hai no mundo.

Durante a oitava de Pascua o Evanxeo de cada día permite aproximarnos á experiencia daquelas persoas que dun xeito sorprendente tiveron a experiencia de que Cristo estaba vivo no medio delas, no medio da comunidade, no medio do mundo. Morrera, pero a morte non lle arrebatara a capacidade de estar no medio dos seus –todo o mundo é seu--, iso si, dunha forma nova, que se percibe cunha sensibilidade nova.

Durante o tempo da Pascua invitarásenos a realizar nos mesmos esa experiencia de encontro con Cristo resucitado; cousa que non é cuestión de ningún tipo de maxia, senón cuestión de estar moi atentas/os á vida de cada día, pois é na vida de cada día onde Xesús se nos amosará a través de pequenos sinais que falan del, que nolo fan presente. Por exemplo, se eu levo tempo sen lle falar a unha persoa veciña, percibo que iso é un atranco para a nosa felicidade, e me dispoño a retomar esa relación, é a vida que trunfa en min, é Xesús que resucita en min, ou eu nel. Ou se estaba deixando de participar en algo comunitario, e vexo que non podo deixar de lado os intereses comunitarios, e me dispoño a volver a botar unha man, é a vida que trunfa en min, é Xesús que resucita en min ou eu en Xesús.

A Pascua é un clamor de vida, un clamor pola vida. A nosa Pascua sempre será unha Pascua parcial, en camiño. Pero é Pascua, porque é gustar xa o fermoso que é vivir, o fermoso que é compartir vida, o fermoso que é traballar para que a vida o envolva todo: natureza, animais, xente. A Pascua realízase sobre todo cando todo o máis fráxil da natureza, dos animais, das persoas, por fóra ou por dentro, é especialmente atendido, e recupera o gozo de vivir e de celebrar a vida. No nome do Deus da vida, que para a vida nos creou e para a vida nos recompuxo en Cristo Xesús.


4 de abril: Domingo de Pascua da resurrección do Señor

Evanxeo: Vigilia Pascual: Mc 16,1-7

Día de Pascua: 1ª lectura: Feit 10, 34a. 37-43
Salmo: 117, 1-2. 16ab-17. 22-23
2ª lectura: Col 3, 1-4

Evanxeo: Xn 20, 1-9.

No día primeiro da semana María a Madalena foi ao sepulcro moi cedo, cando aínda era escuro, e viu que a pedra do sepulcro estaba quitada. Botou a correr e, chegando onda Simón Pedro e onda o outro discípulo a quen amaba Xesús, díxolles:

—Colleron do sepulcro o Señor e non sabemos onde o puxeron.

Pedro e máis o outro discípulos saíron correndo cara ao sepulcro. Corrían os dous á par. Pero o outro discípulo correu máis lixeiro ca Pedro e chegou primeiro ao sepulcro. Abaixándose, viu que estaban os lenzos, pero non entrou. Entón chegou tamén Simón Pedro, que o seguía, e entrou no sepulcro. Viu os lenzos pousados alí. Pero o sudario que envolvera a súa cabeza non estaba cos panos, senón á parte, enrolado noutro lugar. Entón entrou tamén ao sepulcro o outro discípulo que chegara primeiro; viu e creu. Pois aínda non entenderan que, conforme a Escritura, era preciso que resucitase de entre os mortos.

31 marzo, 2021

Venres Santo

 

Manuel Regal Ledo


VIA CRUCIS ALDEÁN

Ofrecemos este Via Crucis, por se a algunha persoa ou grupo lle pode interesar. Pódese reducir todo o que se considere oportuno.

O porqué deste Via Crucis

Desde o primeiro momento as persoas e comunidades cristiás decatáronse da carga especial que tiña para elas aquel recorrido doloroso que levara a Xesús de Nazaré desde o pazo de Pilatos, que o acababa de condenar a morte, ata o calvario, onde morrería inxustamente axustizado nunha cruz.

Deseguida se construíron relatos que narraban o acontecido, e deseguida tamén estes relatos correron de man en man, de comunidade en comunidade, incluso antes do que os mesmos evanxeos, alimentando a dor, a admiración, o agradecemento por aquel Xesús disposto a morrer, se tal fixese falla, antes de deixar de ser fiel a Deus e ao que Deus lle empuxaba a facer e defender.

Todo isto callou desde hai moitos anos na devoción do “Via Crucis” (Camiño da Cruz), que, sobre todo no tempo da Coresma, foi andado individual ou comunitariamente; para facilitar iso, en todas as igrexas –ás veces tamén fóra das igrexas-- estaban gravadas pequenas taboíñas, cadros ou pinturas, que reproducían cada unha das catorce estacións nas que se dividía o recorrido do pazo de Pilatos ata o Calvario. A xente simbolizaba o recorrido de Xesús desprazándose ela tamén ao longo da Igrexa. E o seu corazón, doído e agradecido, facíase un con Xesús naquelas horas para el tan tremendas.

Desde sempre tamén as persoas e comunidades cristiás entenderon que a dor e morte de Xesús, o seu “Vía Crucis” particular, tiña continuidade na dor, na angustia, na morte de tantísimos homes e mulleres, que, coma el, sufrían na inocencia os golpes inxustos que alguén indebidamente descargaba sobre eles.

O “Vía Crucis” de Xesús resoa no mundo da aldea dun modo moi especial. Pensamos que o mundo da aldea en Galicia ten tamén o seu particular “Vía Crucis”, vinculado ao de Xesús. Por todo isto queremos manter a antiquísima devoción do “Vía Crucis”, unindo entrañablemente esas dúas persoas: a de Xesús e a do home ou muller de aldea, pensando que desa unión lle virá a Xesús un rostro histórico que o identifique entre nós, e ao home ou muller de aldea, alguén con quen identificarse, alguén a quen agarrarse, alguén do que recibir forza, na busca dunha pacificación, dunha liberación da que tanto precisa.

30 marzo, 2021

Xoves Santo



Oración da noite, acompañando a Xesús

Ofrecemos esta posible maneira de levar a cabo ese tempo de oración que, persoalmente ou en grupo, moitas persoas crentes gustan de realizar, para acompañar a Xesús nesta hora do seu completo ofrecementos por todos e todas nós, para enchouparnos desa fondura de amor co que nos amou ata o extremos. Agradecemento e dispoñibilidade serán as dúas actitudes básicas coas que achegarnos a este momento.


Signos: 
Os da Última Cea: un mantel, un pan, unha xerra das de viño, unha toalla, unha almofía (palangana), un mandil.

Breve explicación do que imos facer:

Coméntanse os signos, que nos recordan a Última Cea e os signos que Xesús fixo nela. Queremos acompañar a Xesús, como un amigo/a acompaña a un amigo/a cando o ve pasando por unha situación tensa. Acompañar, para deixarnos arrastrar por el nas súas opcións de vida, no seu estilo de vida, na súa decisión firme de chegar ata a morte, se fixese falla, antes de renunciar a ser persoa de amor e de servizo. Entrar no mundo de sentimentos de Xesús, asociarnos a el, deixarlle a el que conmova a nosa existencia toda. Imos facer iso parándonos en cinco momentos especiais que Xesús viviu con especial intensidade, antes, durante e despois da Última Cea.

Actualizar este momento. Xesús está vivo no rostro da persoa pobre, marxinal, débil... Escollemos cada un unha persoa destas, ou un grupo de persoas, un grupo social, para identificala con Xesús e introducila tamén; oramos con ela, con ese grupo, escoitámola tamén a ela, adoramos nela a presenza de Xesús, dispoñémonos a servila...

25 marzo, 2021

Semana Santa

 


SEMANA SANTA

Desde as orixes do cristianismo os seguidores e seguidoras de Xesús percibiron que a morte de Xesús e todo o que a rodeara tiña un especial interese e significado. Por iso desde os primeiros momentos lle prestaron especial atención aos relatos da Paixón que circulaban de comunidade en comunidade.

Desde o comezo do cristianismo tamén se celebraron con especial devoción os acontecementos que Xesús viviu nos derradeiros días da súa vida ata a súa morte, e con eles o misterio da súa resurrección.

Non é que a morte e a resurrección de Xesús teñan un sentido máxico. A morte e a resurrección de Xesús hai que velas intimamente unidas a toda a súa vida, ao seu estilo de vida e ás consecuencias que ese estilo de vida lle trouxeron a Xesús. Así a súa vida, a forza de tanto amar, de tanto servir ás persoas máis débiles, marxinais e pecadoras, acabou sendo unha vida aborrecida por xentes ligadas ao poder, que o levaron á morte. Pero, por iso mesmo, a súa morte acabou sendo unha morte gloriosa para o mesmo Xesús, e unha fonte de luz, de vida e de esperanza para todos os homes e mulleres que se queiran achegar con confianza a esta fervenza de amor e de solidariedade.

A vida de Xesús orienta as vidas das persoas que o queremos seguir. A morte de Xesús fortalece a quen coma el se enfronta, servindo, cos poderes do mal. A resurrección de Xesús encabeza e esclarece a nosa propia resurrección, cando a nosa vida é unha vida que se desenvolve na busca sincera do querer de Deus no respecto e servizo á xente.

Quizais estamos afeit@s a vivir a Semana Santa con certa rutina. Unha mágoa! ¿E se intentásemos vivila a fondo, ao pé de Cristo, en comunidade, andando con el os camiños todos que o levaron do domingo de Ramos á Pascua de Resurrección? Seguro que nos había facer moito ben como persoas, como cristiás, como cidadáns.

17 marzo, 2021

Tempo de Coresma: 5ª semana


  

 21 de marzo: Domingo 5 de Coresma


1ª lectura: Xer 31, 31-34
Salmo: 50, 3-4. 12-13. 14-15
2ª lectura: Heb 5, 7-9

Evanxeo: Xn 12,20-33

Sucedeu un día que algúns dos gregos que subían a adorar no día da Festa achegáronse a Filipe, o de Betsaida de Galilea, e pedíronlle:

—Señor, queremos ver a Xesús.

Foi Filipe e díxollo a André; André e máis Filipe foron dicirllo a Xesús. Xesús respondeulles:

—Chegou a hora de que sexa glorificado o Fillo do home. Évos ben certo: se o gran de trigo cae na terra, pero non morre, quedará el só; pero, se morre, dará froito abondoso. Quen ama a súa vida, pérdea; mais quen aborrece a súa vida neste mundo, poñeraa a salvo para unha vida eterna. Se alguén quere servirme, que me siga, e alí onde estou eu estará tamén o meu servidor. Se alguén me serve hao honrar o Pai.

Agora o meu espírito está turbado. ¿E que hei de dicir: Pai, sálvame desta hora? Pero se para iso cheguei a esta hora! Pai, glorifica o teu nome.

Chegou entón unha voz do ceo:

—Xa o glorifiquei e glorificareino aínda de novo.

Ao oílo o xentío alí presente, dicía que fora un trono; outros dicían: “Faloulle un anxo.” Xesús interveu dicindo:

—Esta voz non foi por min, senón por vós. Agora é o xuízo deste mundo; agora ao príncipe deste mundo vano botar fóra. E eu, cando me ergan da terra, atraerei a todos cara a min.

Dicía isto, indicando de que morte había de morrer.

15 marzo, 2021

Fratelli tutti: oración 4 capítulo

 


PREGARIA 
(Capítulo 4 da encíclica)

Un corazón aberto ao mundo enteiro
 
Manuel Regal Ledo


QUÉROTE PORQUE SI

Que pobre me faría, papama Deus,
se pechase o meu amor,
e todos os feitos que o significan,
á xente do meu pobo ou nación,
do meu sexo, cor, credo ou relixión!

Que pobre e que lonxe de ti, Deus envolvente,
que te nos amosas un na diferenza,
e diferente na unidade!

Que fermosa a tarefa compartida
de acoller, protexer,
promover e integrar
ao diferente que peta ás nosas portas,
maiormente cando demanda solidariedades simples pero recias!

Que marabilloso o exercicio vital,
feito no teu nome, papama Deus,
de dar e recibir,
cando abrimos as portas da casa, do corazón,
da patria, da nación
á xente emigrante expatriada por vontade propia ou allea!

Que liberadores son o amor e a acollida,
a atención e o servizo,
cando se fan porque si,
sen agardar recompensas,
desde a gratuidade
aprendida, gustada no teu seo, papama Deus,
a forza de tanto nos amar gratuitamente!

Amar, amarnos,
amar a propia persoa,
a propia Terra, a propia patria ou nación,
para sermos fieis ás propias raíces,
coidando con esmero a identidade humana, cultural que somos,
como creación túa, Deus universal,
polas mans, a mente, o corazón, o empuxe da xente que nos precedeu.
Pero sen mesquindade,
expoñéndonos ao diferente,
arriscándonos a novas creacións
na compaña de actores diferentes,
tamén no teu nome!

Canto temos que aprender de ti, papama Deus!
Ás túas demandas abrimos a nosa mente, o noso corazón, para a irmandade universal! 
Confiamos en ti.


11 marzo, 2021

Tempo de Coresma: 4ª semana

 


14 de marzo: Domingo 4º de Coresma

1ª lectura: 2 Cro 36, 14-16. 19-23
Salmo: 136, 1-2. 3. 4-5. 6
2ª lectura: Ef 2, 4-10

Evanxeo: Xn 3,14-21

Nunha ocasión díxolle Xesús a Nicodemo:

—Como Moisés alzou a serpente no deserto, así debe ser alzado o Fillo do home, para que todo o que cre nel teña vida eterna. Pois de tal xeito amou Deus o mundo, que lle deu o seu Fillo unixénito, para que todo o que cre nel non se perda, senón que teña vida eterna.

Non mandou Deus o Fillo ao mundo para que xulgue o mundo, senón para que por el se salve o mundo. O que cre nel non é xulgado; mais o que non cre xa está xulgado, porque non creu no Fillo unixénito de Deus.

Nisto consiste o xuízo, en que, vindo a luz ao mundo, os seres humanos escolleron a tebra en vez da luz, pois as súas obras eran ruíns. Pois todo o que fai o mal odia a luz e non vén cara á luz, para que non o delaten as súas obras. Polo contrario, o que obra a verdade vén cara á luz, para que se vexan as súas obras pois están feitas como Deus quere.

03 marzo, 2021

Tempo de Coresma: 3ª semana



7 de marzo: Domingo 3º de Coresma

1ª lectura: Ex 29, 1-17
Salmo: 18, 8. 9. 10. 11
2ª lectura: 1 Cor 1, 22-25

Evanxeo: Xn 2, 13-25

Estaba a chegar a Pascua dos xudeus e subiu Xesús a Xerusalén. Atopou no templo os que vendían bois, ovellas e pombas e máis os que cambiaban diñeiro, sentados; vai e, facendo un vergallo con cordas de xunco, botounos a todos fóra do templo e as ovellas e os bois tamén; guindou cos cartos e virou as mesas dos que cambiaban diñeiro; e aos que vendían as pombas díxolles:

—Arredade de aquí estas cousas, non fagades da casa do meu Pai unha casa de negocio.

Lembráronse os seus discípulos de que estaba escrito: “O celo da túa casa devórame.”

Pero replicáronlle os xudeus:

—¿Qué sinal nos mostras, para faceres estes feitos?

Respondeulles Xesús:

—Derrubade este templo e erguereino en tres días.

Retrucáronlle os xudeus:

—Corenta e seis anos levou edificar este templo ¿e halo erguer ti en tres días?

Pero el dicíao referíndose ao templo do seu corpo. Cando se ergueu de entre os mortos, lembraron os seus discípulos o que dixera e creron na Escritura e no dito de Xesús.

Estando Xesús en Xerusalén pola festa da Pascua, moitos creron nel, vendo os signos que facía. Pero, pola súa parte, Xesús non se fiaba deles, porque os coñecía a todos. Non precisaba de que ninguén lle dese informacións de ninguén, que ben coñecía el o que había no home.

01 marzo, 2021

Fratelli tutti: capítulo cuarto

  



CAPÍTULO CUARTO

UN CORAZÓN ABERTO AO MUNDO ENTEIRO

Texto deste capítulo en galego:

(tradución de Nuria Núñez)


Guía para a lectura por Mencha Leirós de la Peña

Fratelli tutti!, Fratelli tutti!, exclamamos con entusiasmo ante esta encíclica na que o Papa Francisco expresa o desexo de que “fronte a diversas e actuais formas de eliminar ou de ignorar a outros, sexamos capaces de reaccionar cun novo soño de fraternidade e de amizade social que non quede nas palabras”(6).

Pero para que este soño non quede en nada, é imprescindible pasar das ideas aos feitos e como unha axuda para dar este paso se presenta este capítulo cuarto, no que o Papa vai analizando realidades do mundo actual que impiden a fraternidade e indica que se queremos dar unha resposta teremos que afrontar “unha serie de retos que nos descolocan, nos obrigan a asumir novas perspectivas…”(128).

Na primeira parte, aborda un dos problemas mais crueis e dolorosos dos nosos tempos: a migración. Este é un reto moi complicado, xa que hai que considerar os problemas nos países de orixe, as dificultades durante os desprazamentos, a situación terrible ante as fronteiras pechadas e todos os obstáculos que as persoas migrantes atopan cando conseguen chegar a un país no que iniciar unha nova vida. E os problemas continúan cando xa están asentados nun país pero non logran saír da marxinación e acadar a plena cidadanía, cos mesmos dereitos e deberes que os cidadáns do país receptor.

Pero no tema das migracións non todo é negativo porque aínda que a acollida implica a resolución de moitos problemas, tamén supón un don, un regalo para quen acolle xa que permite o encontro entre persoas e culturas diferentes e unha posibilidade de crecemento. Pero ese encontro non pode darse cando se está buscando o propio beneficio e polo tanto é imprescindible unha relación desde a gratuidade, facendo as cousas de balde, sen esperar nada a cambio, dando gratis o que recibimos gratis.

Na segunda parte do capítulo, o Papa refírese á tensión que actualmente existe entre o local e o universal. Estamos nun momento da historia no que cada vez é mais evidente o global, o encontro entre todos os pobos. Pero ao mesmo tempo non hai encontro entre pobos se non é desde o amor á terra, ao pobo e á propia cultura. É necesario articular eses dous aspectos da realidade para vivir no mundo actual.

Suxestións para axudar a reflexionar e pasar polo corazón as propostas do Papa:

Ata que punto teño como meu o soño de que todos os seres humanos somos irmás e irmáns?

Como sinto que é a miña implicación na acollida, protección, promoción e integración das persoas migrantes no meu país?

En que medida participo nos procesos de cambio e evolución dos países de orixe para que neles mellore a vida das persoas?

Como se articula na miña vida esa tensión entre o local e o global? Aférrome ao próximo e prescindo do que sucede no resto do mundo, ou ben, paso totalmente do que ocorre ao meu carón e vivo nun universalismo abstracto?


25 febreiro, 2021

Tempo de Coresma: 2ª semana


 

28 de febreiro: Domingo 2º de Coresma

1ª lectura: Xén 22, 1-2. 9-13. 15-18
Salmo: 115, 10 e 15. 16-17. 18-19
2ª lectura: Rom 8, 31b-34

Evanxeo: Mc 9,2-10

Un día levou Xesús consigo a Pedro, a Santiago e a Xoán e subiu con eles sos a un monte alto. Alí transfigurouse diante deles, e os seus vestidos viráronse resplandecentes, brancos coma ningún bataneiro do mundo os podería branquexar. E aparecéuselles Elías e máis Moisés, que estaban afalar con Xesús.

Pedro colleu a palabra e díxolle a Xesús:

—Mestre, que bo sería ficarmos aquí! Imos facer tres tendas: unha para ti, outra para Moisés e outra para Elías.

El non sabía o que dicía, de tan asustados que estaban.

E formouse unha nube que os cubriu, e dende a nube deixouse oír unha voz:

—Este é o meu Fillo benquerido; escoitádeo.

De se súpeto, mirando ao redor, xa non viron a ninguén, senón a Xesús só onda eles.

Cando baixaban do monte, Xesús encargoulles que non contasen nada do que viran, ata que o Fillo do home resucitase de entre os mortos. Eles gardaron a cousa en segredo, pero preguntábanse entre si que sería aquilo de “resucitar de entre os mortos”.

18 febreiro, 2021

Tempo de Coresma: 1ª semana

 


21 de febreiro: Domingo 1º de Coresma

1ª lectura: Xén 9, 8-15
Salmo: 24, 4bc-5ab. 6-7bc. 8-9
2ª lectura: 1 Pe 3, 18-22

Evanxeo: Mc 1,12-13

Nunha ocasión o Espírito encamiñou a Xesús ao deserto. Alí permaneceu corenta días, alí o tentou Satanás; vivía entre as feras e servíano os anxos.

Cando prenderon a Xoán, marchou Xesús a Galilea a anunciar a Boa Nova de Deus, dicindo:

—O tempo está cumprido e chega o reino de Deus; convertédevos e crede na Boa Nova.

15 febreiro, 2021

Tempo de Coresma

 


CORESMA


Co mércores da cinza comezamos o tempo da Coresma. Temos por diante corenta días de preparación para a Pascua, que é a celebración do triunfo da vida en Xesús de Nazaré e tamén o triunfo da vida nas nosas existencias humildes, e na comunidade e pobo do que formamos parte.

Na Coresma Deus invítanos a baleirarnos para nos poder encher del e do seu Espírito.

Na Coresma Deus invítanos a compartir a nosa presenza, palabra, tempo, cartos, empobrecéndonos algo para que outra xente medre na vida coa nosa axuda.

Na Coresma Deus invítanos a descubrir unha maneira nova de nos relacionar coa xente, véndoa en todo coma irmá e non como rival ou competidora.

Na Coresma Deus invítanos a descubrir a ledicia que dá o pouco, o pequeno, o simple, e ofrécenos, polo tanto, unha maneira nova e accesible de ser persoas felices.

Na Coresma Deus invítanos a ollar con paz e con esperanza para nas nosas propias vidas, aínda que receemos facelo por mor das trapalladas que ás veces nos consentimos.

Na Coresma Deus invítanos a ollar para a xente do noso redor, para decatarnos de que vivimos grazas aos demais, e de que os demais tamén vivirán grazas a nós, se non nos negamos a esta preciosa correspondencia.

Na Coresma Deus invítanos a ollarnos con tenrura e a ollar con tenrura tamén a toda persoa que se cruce connosco na vida.

Na Coresma Deus invítanos a gozar e medrar dando e recibindo perdóns.

Na Coresma Deus invítanos a tomar en serio a construción da sociedade na que vivimos, pois diso depende que moita xente máis humilde poida vivir con dignidade.

Na Coresma Deus invítanos a serenarnos e acougar, a atoparnos connosco e con el na soidade compartida.

Na Coresma Deus invítanos a andar con humildade pola vida, confiad@s na forza de ben que Deus gratuitamente nos ofrece.

Na Coresma Deus invítanos a contemplar o espertar da vida na natureza e a acompañala e protexela sempre.

Na Coresma Deus invítanos a saír das nosas casas para visitar a xente veciña e levarlle algo de compaña e calor.

Na Coresma Deus invítanos a volver a falarlle a aquela persoa á que, polo que sexa, lle deixei de falar.

Na Coresma Deus invítanos a cabrearnos contra a inxustiza e a envolver en paz os nosos cabreos.

Na Coresma Deus invítanos a sentirnos viv@s, libres, alegres, esperanzad@s.

Na Coresma Deus invítanos a ollar con alma de discípul@ para o mestre Xesús que vai sempre diante ou ao lado abríndonos o camiño.

Fratelli tutti: oración 3 capítulo

 


PREGARIA 
(Capítulo 3 da encíclica)

Pensar e xestar nun mundo aberto
 
Manuel Regal Ledo


“Vede que vos mando como ovellas entre lobos.
Así que sede prudentes coma as serpes
e sinxelos como as pombas” (Mt10, 16).

O don da prudencia, Xesús.
Prudencia que pide pensar e xestar,
aclarar cal é a nosa meta
e os pasos que nos permitirán chegar a ela.

O don da sinxeleza, Xesús,
para non enredarnos no que nos distraia do obxectivo,
para ir ao corazón das cousas,
ao único necesario, ao único imprescindible.

Bendito ti, Xesús,
mestre coa palabra e cos feitos,
que alumas os nosos pasos na difícil arte do amor!

Ao teu lado aprendemos
que vivimos realmente
cando saímos de nós en relación amorosa;
na medida en que nos baleiramos
para que a vida floreza ao noso redor..

Invítasnos a non ter medo
na máis grande aventura humana
que é saír diariamente de nós,
abrir o corazón,
sen recear ampliar sen medida o círculo da propia existencia.

Que o amor, só o amor,
fai posible unha amizade social
aberta a todo o mundo, sen exclusión ningunha,
nin de persoas nin de pobos.

Investir na fraxilidade!
“Coidadiño con desprezar a unha destas criaturiñas!” (Mt 18, 10)
Facernos como persoas e pobo propiedade comunal!
“Tomade e comede, isto é o meu corpo!” (Mt 26, 26).

Ao teu lado, Xesús, sempre ao teu lado,
para non xogar co amor,
para non diluílo en intimismos estériles.
Ao lado da xente máis marxinal, amigando con ela,
para atopar na crúa realidade das súas vidas
a luz e a forza imprescindible
que nos leve limpamente ao esencial: amar.




10 febreiro, 2021

Tempo Ordinario: 6ª semana

 



14 de febreiro: Domingo 6º do tempo ordinario

1ª lectura: Lev 13, 1-2. 44-46. Salmo: 31, 1-2. 5. 11
2ª lectura: 1 Cor 10, 31—11,1

Evanxeo: Mc 1, 40-45

Unha vez achegouse un gafo (leproso) a Xesús e rogoulle de xeonllos:

—Ti, se queres, pódesme limpar.

Xesús, estremecido, estendeu a man e tocouno, dicindo:

—Pois quero, queda limpo.

E no instante desapareceulle a lepra, quedando limpo. E despediuno e, poñéndose moi serio, mandoulle:

—Mira, non lle vaias dicir nada a ninguén; preséntate ao sacerdote e fai pola túa purificación as ofrendas mandadas por Moisés, para que lles conste.

Pero, mal se foi, aquel home botouse a pregoar a nova, espallándoa de tal xeito que Xesús xa non podía entrar en vila ningunha, senón que quedaba fóra, nos arredores apartados. Pero aínda así acudían a el de todas as partes.

04 febreiro, 2021

Tempo Ordinario: 5ª semana


7 de febreiro: Domingo 5º do tempo ordinario


1ª lectura: Xob 7, 1-4. 6-7. Salmo: 146, 1-2. 3-4. 5-6
2ª lectura: 1 Cor 9, 16-19. 22-23

Evanxeo: Mc 1,29-39

Un día, despois de saír da sinagoga, Xesús foi á casa de Simón e máis de André con Santiago e Xoán. A sogra de Simón estaba na cama con febre e axiña lle falaron dela. E, achegándose, colleuna pola man e ergueuna; desapareceulle a febre e púxose a servilos.

Chegada a tardiña, xa de sol posto, leváronlle todos os enfermos e endemoñados; a vila enteira se amoreou na porta. E sandou a moitos enfermos de varias doenzas e botou moitos demos. Pero aos demos non os deixaba falar, porque o coñecían ben.

Moi cedo, aínda de noite, Xesús ergueuse e saíu para un lugar arredado onde se puxo a orar. Simón e máis os que estaban con el fórono seguindo e, cando o atoparon, dixéronlle:

—Todos te andan a buscar.

El respondeulles:

—Vaiamos a outro sitio, ás aldeas veciñas, para que tamén alí se predique, pois para isto vin.

E marchou e ía predicando nas sinagogas por toda Galilea e botando fóra os demos.

02 febreiro, 2021

Fratelli tutti: capítulo terceiro

 



CAPÍTULO TERCEIRO

PENSAR E XESTAR UN MUNDO ABERTO

(tradución de Nuria Núñez)


Guía para a lectura por Andrés Torres Queiruga

Eu tiven un profesor que nos aconsellaba empezar a lectura do libro polo índice: cando está ben feito, serve de orientación estupenda. Paga a pena facelo con este capítulo da encíclica.

O principio radical é: só somos de verdade nós mesmos, se nos abrimos e, no posible, nos entregamos aos demais.

Aos que están preto para non caer en idealismos: trato na familia, cos veciños, cos grupos aos que pertencemos.

Aos que están lonxe na xeografía, ou apartados, necesitados na sociedade, para non confundir amor con solidariedade de tribo: só me interesan “os meus”, na clase social, na política, na relixión.

Fratelli tutti: fillas e fillos do único Pai, todas as persoas humanas somos irmáns e irmás e so cremos de verdade en Deus se cremos de verdade, é dicir, con verdadeira fe, nos irmáns

As necesidades das persoas non son só materiais. Están tamén: 1) o cariño, o respecto, a compaixón co próximo so noso lado e 2) o ambiente moral, o testemuño relixioso e a confesión explícita da fe son hoxe moi necesarios e nada fáciles, fronte á moda, ao que loce, ao que se aplaude.

Penso que tomar como guión estas ideas e ir examinando como están presentes e se realizan na nosa vida, pode ser unha boa “guía de lectura” para todos nós.



28 xaneiro, 2021

Tempo Ordinario: 4ª semana



31 de xaneiro: Domingo 4º do Tempo Ordinario

1ª lectura: Deut 18, 15-20. Salmo: 94, 1-2. 6-7. 8-9
2ª lectura: 1 Cor 7, 32-35

Evanxeo: Mc 1, 21-28

Un día Xesús e máis os seus discípulos foron a Cafarnaúm e, ao chegar o sábado, Xesús púxose a ensinar na sinagoga. Todos estaban abraiados da súa doutrina, pois ensinaba coma quen ten autoridade, non coma os letrados. E cadrou que había naquela sinagoga un home posuído por un mal espírito, e púxose a berrar:

—¿Qué temos que ver contigo, Xesús de Nazaré? ¿Seica viñeches para acabar connosco? Ben sei quen es ti; ti es o Santo de Deus.

Xesús mandoulle:

—Cala e bótate fóra dese home.

O espírito malo sacudiuno, pegou un berro moi alto e saíu del. Todos ficaron pasmados e discutían entre si, dicindo:

—¿Qué é isto? Unha nova doutrina e con autoridade; enriba, dálles ordes aos espíritos malos e eles obedéceno.

E a súa sona espallouse de contado por toda a rexión de Galilea.

21 xaneiro, 2021

Tempo Ordinario: 3ª semana

 


24 de xaneiro: Domingo 3º do Tempo Ordinario 

1ª lectura: Xon 3, 1-5. 10. Salmo: 24, 4bc-5ab. 6-7bc. 8-9 
2ª lectura: 1 Cor 7, 29-31 

Evanxeo: Mc 1, 14-20 

Cando prenderon a Xoán marchou Xesús a Galilea e anunciaba o Evanxeo de Deus, dicindo: 

—O tempo está cumprido e chega o reino de Deus; convertédevos e crede no Evanxeo. 

Camiñando pola ribeira do mar de Galilea, viu a Simón e máis a André, o irmán de Simón, que estaban largando o aparello no mar, pois eran pescadores. Díxolles Xesús: 

—Vinde comigo e fareivos pescadores de persoas. 

Eles deixaron de contado as redes e seguírono. 

Un pouco máis adiante viu a Santiago, o fillo de Zebedeo, e máis a Xoán, seu irmán; tamén eles estaban na barca arranxando as redes. E de seguida os chamou. Eles deixaron a seu pai, Zebedeo, na barca cos xornaleiros e marcharon con el.

16 xaneiro, 2021

Fratelli tutti: oración 2 capítulo

 


PREGARIA 
(Capítulo 2 da encíclica)

Un estraño no camiño
 
Manuel Regal Ledo

Xesús,
irmán maior e mestre,
canto desexo deixarme coller todo/a enteiro/a
pola túa persoa,
polos teus feitos de vida,
pola túa palabra sinxela e directa,
crítica e alentadora!

Cólleme da man e lévame
ata o mesmo corazón de Deus,
alí onde todo amor
ten a súa fonte e clarificación,
para aprender a amar e servir,
como a Deus lle acae,
como ti mesmo, Xesús, nos aprendiches.

Que ao teu carón, Xesús,
seguindo as túas pegadas de bo samaritano,
entenda que servir a xente,
sobre todo a máis desvalida,
é o máis principal acto de culto ao noso Deus querido.

E que, superando toda indiferenza,
o meu corazón se acenda,
as miñas mans se multipliquen,
os meus gustos e intereses se dilúan,
ata que ninguén xaza mallado nas cunetas da vida.

Que a túa intelixencia amorosa
me axude a comprender
os complexos males que poden aflixir a xente.
Que saiba amar, acompañar, servir
ata o extremo,
coma ti.

Contigo, Xesús,
que acerte a combinar,
sen ningún tipo de trampas,
os coidados tenros dados á persoa concreta
coa atinada organización política e social de todo tipo.

Que bo, Xesús,
saberme persoa asaltada na ruta da vida,
e atendida por ti mesmo e por tantos samaritanos/as que me acompañan!
Que bo, Xesús,
saberme samaritano, samaritana,
para atenderte cando es ti mesmo o que xaces mallado
nas vidas desfeitas de quen sofre abusos e exclusións!



14 xaneiro, 2021

Tempo Ordinario: 2ª semana

  


17 de xaneiro: Domingo 2º do Tempo Ordinario 

1ª lectura: 1 Sam 3, 3b-10. 19. Salmo: 39, 2 e 4ab. 7-8a. 8b-9. 10 
2ª lectura: 1 Cor 6, 13c-15a. 17-20 

Evanxeo: Xn 1, 35-42 

Nunha ocasión estaba Xoán con dous dos seus discípulos e, vendo a Xesús que ía camiñando, dixo: 

—Velaquí o año de Deus. 

Cando os dous discípulos oíron o que el falara, fóronse detrás de Xesús. Volveuse Xesús e, vendo que eles o seguían, preguntoulles: 

—¿Qué buscades? 

Eles respondéronlle: 

—Rabbí (que quer dicir “Mestre”), ¿onde paras? 

El díxolles: 

—Vide e veredes. 

E eles foron e viron onde paraba e quedaron con el aquel día. Era contra as catro da tarde. Un dos dous que escoitaron a Xoán e seguiron a Xesús era André, o irmán de Simón Pedro. Vai e atopa primeiro a Simón, o seu propio irmán, e dille: 

—Encontramos o Mesías (que quere dicir “Cristo”). 

E levouno onda Xesús. Ao velo, díxolle Xesús: 

—Ti es Simón, o fillo de Xoán. Ti haste chamar Kefas (que quere dicir Pedro).

07 xaneiro, 2021

Tempo Ordinario: 1ª semana



TEMPO ORDINARIO 


O primeiro domingo do Tempo Ordinario celebramos o Bautismo do Señor. A partir deste domingo empezamos o tempo litúrxico que chamamos "tempo ordinario"; ordinario porque nel non nos preparamos especialmente para celebrar ningún dos grandes acontecementos da vida de Xesús. 

Pero iso non quere dicir que neste tempo ordinario as nosas vidas non gocen tamén dun acompañamento sempre especial por parte de Deus, por parte de Xesús, por parte do seu Espírito. Nós imos vivindo as nosas vidas, sempre ben importantes, aínda que nela non pasen grandes acontecementos, pero é a nosa vida: o noso traballo, os nosos amores, os nosos fillos e fillas, a nosa vida familiar e veciñas, a nosa parroquia, a nosa comunidade cristiá, a nosa sociedade, a nosa vida política, o noso mundo coas súas grandezas e miserias. 

E a carón noso, vai sempre Deus querendo entrar nas nosas vidas pola porta grande do amor e da amizade, para axudarnos a construírnos como homes e mulleres de ben, felices, solidari@s, pacificad@s dentro de nós e tamén cara á fóra no trato coa demais xente. 

Para que poidamos gozar e aproveitarnos dese acompañamento, Xesús vai compartindo tamén a súa vida, nas miudezas que tivo día a día; para iso lemos cada día un anaquiño de Evanxeo, que neste ano vai ser especialmente o evanxeo de Marcos. 

Así as nosas vidas pódense ir entretecendo, compenetrando, ata sermos un con Deus, con Xesús, co Espírito, como se nos invita no relato do Bautismo de Xesús co que empezamos este tempo. 

Que o saibamos aproveitar con humildade e valentía. 

01 xaneiro, 2021

Tempo de Nadal: 2ª semana

 


 3 de xaneiro: Domingo 2º despois do Nadal 

1ª lectura: Eclo 24, 1-4. 12-16. Salmo: 147, 12-13. 14-15. 19-20 
2ª lectura: Ef 1, 3-6. 15-18 

Evanxeo: Xn 1, 1-18 ou máis breve: Xn 1, 1-5. 9-14 

No principio existía a Palabra, e a Palabra estaba onda Deus e a Palabra era Deus. Ela estaba no principio onda Deus. Todo foi feito por ela, e sen ela non se fixo nada do que foi feito. Nela estaba a vida, e a vida era a luz da xente; a luz aluma na tebra, e a tebra non a deu apagado. A Palabra era a verdadeira luz que aluma a todo ser humano que vén a este mundo. 

Ela estaba no mundo e o mundo foi feito por ela, pero o mundo non a recoñeceu. Veu á súa propiedade e os seus non a acolleron. Pero a cantos a recibiron –aos que cren no seu nome— deulles o poder de seren fillos de Deus. Estes non naceron do sangue, nin da vontade da carne, nin da vontade do ser humano, senón de Deus. 

E a Palabra fíxose carne, e plantou entre nós a súa tenda, e nós vimos a súa gloria, gloria coma de Unixénito que vén do Pai, cheo de graza e de verdade. 

Fratelli tutti: capítulo segundo

 



CAPÍTULO SEGUNDO

(tradución de Nuria Núñez)


Guía para a lectura por Pilar Wirtz Molezún

O Papa Francisco despois de analizar tendencias do mundo actual que non favorecen a fraternidade universal, e antes de concretar algunhas liñas de acción nos capítulos seguintes, trata de ofrecer "unha luz no medio do que estamos vivindo". Para isto, centra este segundo capítulo nunha parábola dita por Xesucristo hai dous mil anos: a parábola do bo samaritano. (56) 

Algunhas claves de lectura que nos ofrece Francisco: 

Ao confrontarnos coa presenza dunha persoa ferida desaparecen todas as diferenzas. Xa non hai distinción entre habitante de Xudea e habitante de Samaría, non hai sacerdote e comerciante. Simplemente hai dous tipos de persoas: as que se fan cargo da dor e as que pasan de largo.(70) 

As que pasan de largo na parábola son persoas relixiosas. Isto indica que o feito de crer en Deus e de adoralo non é garantía dun vivir como a Deus lle agrada. Ás veces quen di non crer pode vivir a vontade de Deus mellor que os crentes. (74) 

Todas as persoas gozamos dun espazo de corresponsabilidade capaz de iniciar e xerar novos procesos de transformación. Todas temos a oportunidade de manifestar a nosa esencia fraternal e ser unhas boas samaritanas. (77) 

Non debemos facelo soas. O samaritano buscou un hospedeino que puidera coidar daquel home na súa ausencia. Nós tamén estamos invitadas a convocar e encontrarnos nun nosoutros que sexa máis forte que a suma das pequenas individualidades. (78) 

Xesús propón esta parábola ante a pregunta do xurista: quen é o meu próximo? Naquela sociedade pensaban que este era só a persoa do mesmo grupo, da mesma raza. Xesús transforma completamente este plantexamento: invítanos a facernos próximos de todo ser humano que sofre, sen importarnos onde naceu ou de onde ven. (80) 

Para as persoas cristiás hai outra dimensión transcendente: recoñecer ao mesmo Cristo en cada irmán ou irmá abandonada ou excluída. A fe colma de motivacións o recoñecemento do outro, quen cre pode chegar a recoñecer que Deus ama a cada ser humano cun amor infinito.(85) 

Preguntas que nos ofrece o Papa para axudarnos a pensar e cambiar: 

Con que personaxe desta parábola te identificas máis? A cal deles te pareces? 

Todos e todas nós temos encontrado algún ferido no camiño: facemos de samaritano, de hospedeino, dos que miran para outro lado e pasan de largo. Qué aspectos recoñeces en ti de cada un deles? 

É a hora da verdade: en adiante, inclinarémonos para tocar e curar as feridas das outras persoas? Inclinarémonos para cargarnos ás costas unhas a outras?